Ителгінің қызығына берілсең,
Қаршығаңды қамшы етерсің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: аңшылық құстардың ішінде ителгінің қызығына беріліп, оны орынсыз қызықтап, шамадан тыс бағаласаң, өзіңе сенімді, қымбат қаршығаңды қамшымен қуатын, яғни қадірін түсіретін халге жеткізесің. Астарлы мағынасы — адам бір сәттік әуестікке, сыртқы жылтырауға, жеңіл қызыққа беріліп кетсе, өзіндегі асыл дүниені, пайдалы мүмкіндікті, шынайы құндылықты жоғалтып алуы мүмкін. Қазақ даналығы мұнда таңдауда байыптылық керек екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Ителгі мен қаршыға — екі түрлі құс, екеуі де қыран, бірақ мінезі мен бағасы бөлек. Ителгінің «қызығы» — көз тартар, ал қаршыға — сенімді, салмақты құс ретінде алынған. «Қамшы ету» тіркесі бір нәрсенің қадірін кетіру, тіпті жарамсыз халге түсіру мағынасында қолданылған. Яғни, ұсақ қызық үшін үлкен олжадан айырылу бейнеленеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдардың уақытын бос әуреге жұмсауына да сай келеді. Мысалы, студент жеңіл ойын-сауыққа беріліп, негізгі сабағын, емтиханын кейінге ысырып қойса, өз болашағына зиян келтіреді. Демек, қысқа қызыққа алданып, ұзақ пайдадан айырылмау керек.
Qarshyǵańdy qamshy etersiń.