Ит жоқ жерде шошқа үреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ит жоқ жерде шошқа үріп, өз «өкілетін» өзі көрсеткендей болады. Астарлы мағынасы: бір ортада нағыз бақылаушы, беделді не сақ адам болмаса, әлсіз, орынсыз, даурығып сөйлейтіндер көбейеді. Яғни тәртіп жоқ жерде жөнсіздік белең алады, ал тізгінсіз қалған жерде кім көрінген өз білгенін істейді. Мақал адамды жауапкершілікке, ортаны бақылауға, әлсіз жерді пайдаланып кететін мінезден сақтануға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — күзетші, тәртіп сақтаушы, сақ адам бейнесі. Ал «шошқа» — дөрекілік, бейберекет қылық, шектен шығу символы. «Үреді» деген қимыл әдейі шошқаның табиғатына тән емес әрекет ретінде беріліп, оғаштық пен орынсыздықты күшейтеді. Осы арқылы халық шын бақылау жоғалғанда, лайықсыз нәрсенің алға шығатынын бейнелі түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жұмыс орнында, сыныпта не интернеттегі ортада жиі қолдануға болады. Мысалы, егер топта жетекші болмай, тәртіп әлсіресе, кейбір адамдар артық сөйлеп, ережені бұза бастайды. Сондайда «Ит жоқ жерде шошқа үреді» деп, бақылаусыздықтың салдарын дәл сипаттайды.