Ит жеңгенін талайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ит бір нәрсені жеңіп, иемденсе, соны қайта-қайта тістеп, талай береді. Астарлы мағынасы: біреудің басынған, өктем мінезі не ашуы күшейсе, ол өз пайдасын ойлап, қолға түскенді оңайлықпен жібермейді; әлсізге шапшып, жеңгенін қайта қыса түседі. Сондықтан адам қолындағы күшін орынсыз жұмсамай, сабыр мен әділдікті сақтауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» — ашкөз, қанағатсыз, берілген нәрсені қайта қадірлемейтін мінездің бейнесі. «Жеңгенін талайды» деген тіркес — бір нәрсеге ие болған соң оны тастамай, қайта-қайта шұқылап, мазалай беруін білдіреді. Мұнда адам мінезіндегі тойымсыздық, қанағатсыздық және зорлықшылдық әшкереленеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал біреудің билігі қолына тиісімен, сол мүмкіндікті өз пайдасына асыра пайдаланатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір мекемеде басшылыққа келген адам қызметкерлерді жиі қыспаққа алып, бір рет жеңгеніндей көріп, оларды қайта-қайта кінәлап отырса, жұрт: «Ит жеңгенін талайды» деп айтады. Бұл — шектен шыққан өктемдікке берілген ескерту.