Ит жегенше иесі жесін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің иелігіндегі нәрсе алдымен сол иесіне тиесілі болуы керек деген ой. Астарлы мағынасы — өз еңбегіңнің, өз несібеңнің қадірін білу, өз пайдаңды өзің көру. Халық мұнда «біреуге бұйырғанды орынсыз иемденбе» деген емеурінді де білдіреді. Кейде бұл сөз адам өз үйінің, өз ырысының, өз үлесінің басында өзі болғаны дұрыс екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» пен «иесі» қарама-қарсы қойылған. Ит — қожайынның қолындағыны күтіп тұратын бейне, ал иесі — сол нәрсенің заңды қожасы. Осы арқылы халық «жатқа кетпей, өз иесіне тисін» деген әділдік пен рет тәртібін көрсетеді. Мұнда қызғаныш емес, иелік, жауапкершілік және меншіктің қадірі сезіледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі өмірде бұл мақал өз еңбегімен тапқан дүниесін бөтеннің иеленіп кетпеуі керек деген мағынада қолданылады. Мысалы, бір адам айлап еңбек етіп дайындаған жобасының жемісін басқа біреу өз атына жазып алса, «ит жегенше иесі жесін» деп айтуға болады. Яғни әділдік те, еңбек те өз иесін табуы тиіс.