Ит тұмсығы жерде жатпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің тұмсығы үнемі жерге жақын болады, яғни ол жерге қарап, иіс іздеп жүреді. Астарлы мағынасы — кей адам бір орында байыз таппай, үнемі қозғалыста, тынымсыз әрекет үстінде болады. Бірақ кейде бұл сөз тынымсыз, ұқыпсыз, бір істі аяғына жеткізбей шапқылап жүретін адамға да қатысты айтылады. Демек, мақал адамның мінезін, іс-әрекет қалпын бейнелеп, «бір сәт те тоқтамайтын» күйді көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы негізгі образ — ит. Иттің тұмсығы жерден көтерілмей, үнемі иіс аңдып, төңіректі тіміскілеп жүреді. Осы көрініс арқылы қазақ танымы адамның мазасыз, тынымсыз, артық қимылын дәл береді. «Тұмсығы жерде жатпау» — бір нәрсеге байланбай, жан-жағына алаңдап, сабырсыз күй кешу белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмысы көп, бірақ шашыраңқы адамға немесе бір іспен емес, бірнеше нәрсемен қатар айналысып, ешқайсын толық бітірмейтін жанға қатысты айтылады. Мысалы, студент сабаққа отырудың орнына телефон қарап, чат пен видео арасында жүрсе, «ит тұмсығы жерде жатпас» деуге болады. Бұл сөз мұндай адамның тынымсыздығын да, жүйесіздігін де аңғартады.