Ит құтырса, иесін қабар,
Торғай құтырса, бүркітке шабар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ит тым долданып, ашуланса, өз иесіне де шабуы мүмкін; торғай әлсіз болса да, есіріп кетсе, бүркітке қарсы ұмтылуы ықтимал. Астарлы мағынасы — кіші адам не әлсіз жан орынсыз өрекпіп, өз шамасын білмесе, өзінен күштірекке де тіл тигізіп, кесірін өзіне де, айналасына да тигізеді. Яғни ашу, тәкаппарлық, ессіздік адамды қауіпке әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ит — жуас та, бірақ ашуы қатты болса, қауіпті жанның бейнесі. Иесі — оны бағып отырған жақын адам, яғни өзіне жақсылық жасаған кісі. Торғай — әлсіз, дәрмені аз адам; бүркіт — күшті, беделді, айбынды тұлға. Бұл образдар арқылы халық «күшке қарсы шықпас бұрын, өз орныңды біл» деген ойды нақты жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды әлеуметтік желідегі орынсыз сөзге, керенау мінезге немесе бастыққа, ұстазға, үлкенге құрметсіздік көрсеткен адамға қатысты айтуға болады. Мысалы, тәжірибесіз қызметкер бәрін менсінбей, басшысына дөрекі жауап берсе, кейін сол қылығы өзіне зиян келтіреді. Мақал адамды сабырға, кішіпейілділікке, өз шамасын білуге шақырады.
Torǵaı qutyrsa, búrkitke shabar.