Ит иесіне үрмес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ит өз иесіне үрмейді. Астарлы мағынасы — адам өзіне жақын, қамқор болып жүрген кісісіне қарсы шықпайды, оған құрмет сақтайды. Сондай-ақ сенім мен адалдық бар жерде қарсы әрекет болмайтынын меңзейді. Кейде бұл сөз жақсылық көрген адам жақсылықты ұмытпайды, өз пайдасын көріп тұрған жерге кесірін тигізбейді деген ойды да білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» — адалдыққа, үйреншіктілікке, бағынуға бейім жан иесінің бейнесі. «Иесі» — қамқоршы, тәрбиеші, тірек болған адамды білдіреді. Иттің иесіне үрмеуі арқылы халық сенім, жақындық, тәуелділік және сыйластық қатынасын бейнелі түрде көрсеткен. Бұл жерде нақты жануар мінезі арқылы адам мінезі салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал көбіне адам өзіне жақсылық жасаған басшысына, ұстазына, туысына немесе жанашырына қарсы сөз айтпайтынын білдіру үшін қолданылады. Мысалы, бір қызметкерді жұмысқа алып, үйреткен басшысына ол кейін орынсыз мінез көрсетпей, сыйластықпен қарайды. Осы арқылы мақал алғыс ұмытпау, жақын адамға қарсы шықпау керегін еске салады.