Ит аулақта доңыз төбеге шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ит жоқ, қожайын көзінен таса жерде доңыз төбеге шығып кетеді. Астарлы мағынасы — бақылау әлсіресе, ұятсыз, өрескел не пайдақор адам еркінсіп, өз дегенін істейді деген ойды білдіреді. Яғни тәртіп, қадағалау, жауапкершілік жоқ жерде бұзақылық пен жүгенсіздік күшейеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ит — күзет, бақылау, тыйымның белгісі. Доңыз — әдепсіздік, былғаныш, жауыздық не ұятсыз қылықтың символы. Аулақ пен төбе кеңістік арқылы жасалған образ: көзден таса жерде әлсізге емес, керісінше бұзақыға өріс ашылады. Халық осы бейнемен «бақылау болмаса, теріс мінез бас көтереді» дегенді өте ұтымды жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал тәртіп пен бақылау қажет болатын жағдайларда жиі қолданылады. Мысалы, сыныпта мұғалім жоқ кезде кей оқушылар шулап, ереже бұзса, үлкендер: «Ит аулақта доңыз төбеге шығады» деп ескертуі мүмкін. Яғни адам өзін өзі тежемесе, сыртқы бақылау болмаған жерде жаман әдеті тез көрінеді деген сабақ береді.