Ит алған түлкіде сын болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ит алған түлкіде сын болмас» деген мақалдың тура мағынасы — иттен қашып, үркіп өлген немесе қолға түскен түлкінің ерлігі сынауға келмейді. Астарлы мағынасы — әлсізге, дәрменсізге, қорғансызға тиісіп, оның үстінен мазақ айту дұрыс емес. Өйткені ондай адамның не жанның өз күшін көрсетуге мүмкіндігі болмайды. Халық бұл сөз арқылы біреудің дәрменсіз күйін кемсітуге, жеңілгенді жерге ұруға болмайтынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» — қысым көрсетуші күш, ал «түлкі» — айлакер болғанымен, бұл жерде қорғансыз, әлсіреген бейнеде көрінеді. «Сын болмас» тіркесі бағалау, сынау, мін тағу мүмкін емес дегенді білдіреді. Яғни жағдайдың өзі әділ баға беруге жол бермейді. Образ арқылы халық күшті мен әлсіздің арасындағы теңсіздікті дәл көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал біреудің қиын жағдайда айтқан әлсіз сөзіне не істеген қателігіне бірден қатты үкім шығармау керек дегенде қолданылады. Мысалы, жұмыстан жаңа шығып, абдырап қалған адамды сөккеннен гөрі, жағдайын түсініп, сабырмен қараған дұрыс. Себебі күйзелістегі адамның әрекеті толық мінезін көрсетпеуі мүмкін.