Іші ассыз, сырты тонсыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның тұрмыста өте жүдеу, жоқшылықта өмір сүретінін білдіреді. Тура мағынада — адамның іші асқа, денесі киімге жарымай тұр деген сөз. Астарлы мағынада — біреудің тіршілігі ауыр, күнкөрісі төмен, жағдайы мүшкіл екенін көрсетеді. Кейде бұл сөз адамның сырт көзге ғана емес, ішкі хал-ахуалы да нашар екенін, қажет нәрсеге зәру екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «іші ассыз» деген образ — қарынның тоқ болмауы, ішер асқа қол жеткізбеу. Ал «сырты тонсыз» — үстінде киім жоқ, суықтан қорғансыз, ең қарапайым тұрмыстық мұқтаждықтың өзі өтелмегенін бейнелейді. Екі образ бірігіп, жоқшылықтың шегіне жеткен ауыр күйді көз алдына әкеледі. Халық осылайша қысқа сөзбен тұрмыстың тарлығын әсерлі суреттеген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал табысы аз, өмір сүруі қиын адамға қатысты айтылады. Мысалы, жұмысы жоқ, жалдамалы пәтерде әрең күн көріп жүрген жас отбасы туралы «іші ассыз, сырты тонсыз күй кешіп жүр» деуге болады. Мұнда негізгі ой — мұндай жағдайға бейжай қарамай, қолдау көрсету, еңбектеніп жағдайын түзету қажет екенін ұқтыру.