Иесі келсе, биесін бер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің биесі болса да, оның шын иесі келсе, малды ұстамай, қайтарып беру керек деген сөз. Астарлы мағынасы — өзгенің ақысын жеме, адалдықты сақта, иесінің тиесілі дүниесіне құрметпен қара деген өнеге береді. Мұнда «иесі» деген сөз нақты иелік пен заңды құқықты білдірсе, «бие» — қолдағы аманат, бөтеннің мал-мүлкі деген ұғымда айтылады. Мақал адамның ниеті таза, ісі әділ болуын талап етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бие» қазақ тұрмысында қымбат, бағалы малдың бірі ретінде алынған. Ол жай ғана төрт түлік емес, үйдің ырысы, елдің несібесі. Сондықтан биені беру — ең құнды дүниені де иесіне қимай ұстап қалмау дегенді аңғартады. «Иесі келсе» деген тіркес әділ төрелік пен нақты дәлелдің, шынайы құқықтың белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бөтен затты, табылған бұйымды немесе қателесіп келген ақшаны иесіне қайтару жағдайында қолданылады. Мысалы, адам көшеден біреудің құжат салынған әмиянын тауып алса, оның иесін іздеп тапсыруы керек. Сонда «Иесі келсе, биесін бер» дегенді айтып, адалдықты қолдаймыз.