Еттен өткен таяқтан,
Cүйектен өткен сөз жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: таяқ денені соғып, ауырса да, жара уақыт өте жазылады; ал сүйекке жеткен сөз, яғни жүрекке тиген ауыр сөз, адамның жанын ұзақ жаралайды. Астарлы мағынасы — сөздің күші өте зор, ойланбай айтылған қатты сөз адамды ренжітеді, абыройын түсіреді, көңілін қалдырады. Сондықтан адам сөйлегенде сабырлы, сыпайы, өлшеп сөйлеуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «таяқ» — физикалық ауырлықтың, ал «сөз» — рухани жараның бейнесі. «Еттен өткен» дегені денеге ғана тиген соққының шектеулі екенін көрсетсе, «сүйектен өткен» дегені сөздің ішкі жан дүниеге дейін баратын терең әсерін білдіреді. Бұл салыстыру арқылы халық сөздің жаманы таяқтан да ауыр екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасында, жұмыста, достар арасында өте орынды қолданылады. Мысалы, жетекші қызметкер ашумен айтылған бір ауыз ауыр сөзбен қызметкердің сенімін жоғалтуы мүмкін. Сол себепті адамдар бір-біріне пікір айтқанда әдеп сақтап, көңілге қаяу түсірмеуге тырысуы керек.
úıekten ótken sóz jaman.