Есекті сипасаң, түзге қарай аңырайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреуді орынсыз еркелетсең, ол соны өз пайдасына бұрып, еркінсіп кетуі мүмкін деген ойды білдіреді. Тура мағынасында есекке мейірім көрсетсең, ол жуасудың орнына түзге, яғни табиғи қажетіне қарай бұрылып, өз мінезін жасырмайды. Астарлы мағынасы — адамға шамадан тыс босаңдық, жөнсіз көңіл бөлу тәртіпті әлсіретеді. Кейде жұмсақтықтың да шегі болуы керек, әйтпесе тәртіп бұзылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есек» — қырсық, өз дегенінен қайтпайтын мінездің бейнесі. «Сипау» — қамқорлық, еркелету, жұмсақ қарым-қатынас. Ал «түзге қарай аңырау» — ішкі табиғатын, әдетін бірден білдіру деген ишара. Яғни адам мінезі де кейде сырттай жуас көрінгенімен, шын жағдай туа қалса, өз болмысын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал тәрбие беруде, жұмыс орнында немесе отбасында жиі айтылады. Мысалы, қызметкерге үнемі ескерту жасалмай, қателігі кешіріле берсе, ол жауапкершілікті аз сезінуі мүмкін. Сондай кезде «Есекті сипасаң, түзге қарай аңырайды» деп, шектен тыс еркіндік тәртіпке зиян екенін ескертеді.