Есекке үкі таққандай,
Итке жабу жапқандай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сыртқы сән мен жасанды беделдің орынсыз екенін білдіреді. Есекке үкі тақса да, ол бәрібір есек күйінде қалады; итке жабу жапса да, оның табиғаты өзгермейді. Яғни, адамға шынайы қасиет, ақыл, тәрбие, мінез керек, ал сыртқы жылтырақ немесе орынсыз мақтан еш нәрсені түземейді. Астарлы мағынасы — болмысы төмен, деңгейі сәйкес келмейтін нәрсені әсемдеп көрсету бос әурешілік екенін ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үкі» — сән, әшекей, бедел белгісі. Ал «жабу» — малға жабылатын жабын, сыртқы қаптама. Есек пен ит — қарапайым, дөрекі, тұрмысқа жақын бейнелер. Халық осы екі образ арқылы «сырты өзгерсе де, ішкі мәні өзгермейді» деген ойды өткір жеткізген. Бұл теңеулер мысқыл, әжуа арқылы шындықты ашып көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам өзінде жоқ білімді, мәдениетті не мәртебені жасанды түрде көрсеткісі келгенде айтылады. Мысалы, біреу өзін білгір етіп көрсету үшін әдемі сөйлеп, бірақ іс жүзінде қарапайым міндетті орындай алмаса, жұрт «Есекке үкі таққандай» деп бағалайды. Бұл сөз шынайылық пен табиғилықтың маңызды екенін еске салады.
Itke jabý japqandaı.