Есек есекті несиеге қасиды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — есек бір есекті қасығанда, оны қайтарымсыз емес, бір түрдегі «есеппен», яғни өзара пайда күтіп істейтіндей етіп көрсетеді. Астарлы мағынасы — пайдасы жоқ, өз мүддесін ғана ойлайтын, біреуге жақсылықты шынайы ниетпен емес, міндетсіну немесе өтеу күтумен жасайтын адам туралы айтылады. Қазақ танымында мұндай сөз адам мінезіндегі есепшілдік пен ұсақ пиғылды әжуалау үшін қолданылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есек» — қырсық, қомағай не түсінігі тар мінездің бейнесі ретінде алынған. «Қасиды» деген әрекет сырттай ұсақ, қарапайым көрінгенімен, мақал оны әдейі келісіммен істелетін саудалы іс сияқты суреттейді. «Несиеге» сөзі — бір жақсылықты бірден емес, кейін өтеуін күтіп жасау дегенді аңғартады. Яғни адам арасындағы сыйластықтан гөрі есеп пен пайда алдыңғы орынға шыққанын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал таныстықты тек пайда үшін пайдаланатын немесе әр көмегінің орнына міндетті түрде қайтарым күтетін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу әріптесіне кішкентай көмек көрсетіп, кейін оны үнемі бетіне басып жүрсе, «Есек есекті несиеге қасиды» деп сипаттауға болады. Мұнда негізгі ой — шынайылықтан гөрі есеп басым болса, қарым-қатынас та қадірін жоғалтады.