Есек барға саналса да, малға саналмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: есек иесі үшін бар жануар болғанымен, оны қазақ ұғымында нағыз «мал» қатарына қоспайды. Астарлы мағынасы: кез келген нәрсенің аты бар екені оны құнды етпейді; сыртқы көрінісіне емес, шын пайдасы мен қадіріне қарау керек. Яғни, маңызы төмен, қадірсіз немесе керексіз затты «бар» деп есептегенмен, ол негізгі игілікке жатпайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «есек» бейнесі – ауыр жұмысқа жегілетін, бірақ шаруашылықта аса бағаланбайтын жануардың символы. Ал «мал» сөзі қазақ танымында береке, ырыс, күнкөріс көзі деген ұғымды білдіреді. Осы салыстыру арқылы халық бір нәрсенің атауы мен шынайы құндылығы екі бөлек екенін аңғартады. Образ өте өткір: бар болып көрінгеннің бәрі пайдаға жарай бермейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды сапасы төмен, бірақ сырттай ғана «бар» көрінетін дүниелерге қатысты қолдануға болады. Мысалы, арзан телефон алған адам оның жиі істен шығып, керісінше шығын көбейткенін көрсе, «Есек барға саналса да, малға саналмайды» деп айтуға болады. Яғни, сапасыз нәрсе ақыры пайда әкелмейді.