Мақал "Есек барға саналса да, малға саналмайды" дегенде, негізінен, бір нәрсенің немесе жағдайдың сыртқы көрінісіне қарап, оны шын мәнінде бағаламау мәселесін көтереді.

Есектің бар екенін, яғни оның саны мен тіршілігін айту арқылы, қоғамда кейбір нәрселердің сырттай маңызды болып көрінуі мүмкін, бірақ олардың шын мәнінде құндылығы жоқ, немесе дәстүрлі, әлеуметтік немесе моральдік жағынан қабылданбайтындығы айтылады.

Мысалы, бұл мақал қоғамдағы адамдардың немесе заттардың позициялары мен маңыздылығын бағалағанда, олардың ішкі қасиеттеріне немесе пайдалығына назар аударудың қажеттілігін көрсетеді. Яғни, бірнәрсе немесе біреу белгілі бір әлеуметтік немесе экономикалық категорияда аталса да, оның шын мәнінде қандай құндылығы бар екендігін түсіну маңызды.

Осының нәтижесінде, бұл мақал адамдарды не нәрсені болса да, сыртқы көрінісі мен атауына қарап бағаламауға, тереңірек, мәнді, ішкі ішкілікте қарауға шақырады.