Еркек қозы - құрбандық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — еркек қозы құрбандыққа жарайтын мал деген ұғым. Астарлы мағынасы — ер бала, ер азамат ел ішінде, отбасында, қиын сәтте жауапкершілік көтеріп, қажет жерде өз пайдасынан гөрі жұрттың қамын ойлауға тиіс. Қазақ танымында «құрбандық» сөзі тек діни рәсім ғана емес, үлкен мақсат жолында өзін қию, шыдам мен міндетті өтеу мағынасын да береді. Сондықтан бұл сөз еркектің қайсарлығы мен борышын еске салады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қозы» — жас, әлсіздеу көрінетін, бірақ кейін қажетке жарайтын тіршілік иесі. «Еркек» деген анықтауыш ер баланың, жігіттің, азаматтың нышаны ретінде алынған. Қозының құрбандыққа лайық аталуы ер адамның тек күш иесі емес, елдік, отбасылық, адамдық жауапкершілікті арқалайтын жан екенін меңзейді. Образ арқылы ер жігіттің орны бөлек, сөзі мен ісі салмақты болуы керектігі айтылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал көбіне «азамат қиындыққа төтеп беріп, отбасы үшін жанын салады» деген мәнде қолданылады. Мысалы, әкесі жұмыстан шаршап келсе де, баласының оқуын, үйдің тұрмысын бірінші орынға қояды. Сол кезде жұрт «Еркек қозы - құрбандық» деп, оның жауапкершілігін бағалап айтады.