Ерке ит ауыз жалайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: еркелетіп, өзіне үйір қылған ит адамның қолына, ыдысына, аузына жақындайды, содан ауыз жалайды. Астарлы мағынасы: адам да тым еркелетіліп, шектен тыс босаңсытылса, тиым мен тәртіпке бағынбай, ашкөз, менмен не тәкаппар болып кетуі мүмкін. Яғни артық еркелеу тәрбиені әлсіретеді, мінезді бұзады деген ескерту бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "ерке ит" — еркелікке үйренген, ырықтан шыққан бейне. "Ауыз жалайды" деген тіркес тек қана ашықтан-ашық жалау емес, өз пайдасын көздеп, біреудің көңілін табуға, дәметуге, жақын жүруге бейім мінезді аңғартады. Иттің қылығы арқылы адам мінезі салыстырылады. Бұл теңеу халықтың тұрмыстық бақылауынан туған, сондықтан өте шыншыл әрі өткір.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ана, ұстаз не басшы баланы, қызметкерді тым босаңсытып жібермеу керек деген ойда қолданылады. Мысалы, үйде баланың әр тілегін орындай берсе, ол тәртіпке көнбей, шектен шығып кетуі мүмкін. Сол кезде үлкендер: "Ерке ит ауыз жалайды" деп, артық еркелетудің зиянын ескертеді.