Еңбек етсең, ерінің асқа тиер,
Ілбіп кетсең, иегің тасқа тиер.
«Еңбек етсең, ерінің асқа тиер, Ілбіп кетсең, иегің тасқа тиер.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды еңбекқорлыққа, белсенділікке шақырады. Егер адам тырысып, маңдай терін төксе, еңбегінің жемісін көреді, ырысы артады. Ал жалқаулық танытып, селқос жүрсе, қиындыққа ұшырап, опық жейді. Мұндағы «ерінің асқа тиер» дегені — еңбекпен келген тоқшылық пен молшылық; ал «иегін тасқа тиер» — әрекетсіздік пен босаңдықтың соңы сүріну, таяну, өкініш екенін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Ас» — береке, тоқтық, жақсы өмірдің нышаны. «Тас» — кедергі, ауыр соққы, сәтсіздік белгісі. «Ерін» мен «иегін» адамның тіршіліктегі күйін бейнелейтін образдар ретінде алынған: бір жағында қажырлы еңбектің сыйы, екінші жағында жалқаулықтың азабы тұр. Мақал қысқа болса да, еңбек пен әрекеттің өмірлік мәнін өте әсерлі салыстырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, студент күнде дайындалып, уақытын тиімді пайдаланса, емтиханнан жақсы нәтиже алады; ал сабаққа салғырт қараса, қиындыққа тап болады. Сол сияқты жұмыста да белсенді адам өседі, ал енжар адам кейін қалады.
Ilbip ketseń, ıegiń tasqa tıer.