Еңбек етсең ерінбей,
Қарның тояр тіленбей.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның мақсатқа жетуі үшін жалқаулықты жеңіп, еңбек етуі керегін айтады. Тура мағынасында: егер адам тынымсыз жұмыс істесе, өз несібесін өзі табады, қарны тойады. Астарлы мағынасы: еңбексіз өмір сүріп, біреуден тілемей, адал тер төксең, тұрмысың түзеледі, абыройың да артады. Халық мұнда еңбек пен адалдықты бір-бірінен ажыратпайды.
Образдар мен теңеулер
«Ерінбей» сөзі — табандылықтың, шыдамның белгісі. Ал «қарның тояр» деген тіркес тек тоқ болуды емес, өмірдің негізгі қажетін өтеуді білдіреді. «Тіленбей» — біреуге қол жаймай, өз еңбегіңе сүйену деген ой. Яғни мақал еңбек пен тіленшілікті қарама-қарсы қояды: бір жағында маңдай тер, екінші жағында жалқаулық пен масылдық.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, студент күнде дайындалып, қосымша кітап оқып, дағдысын жетілдірсе, емтиханнан жақсы нәтиже алады және болашақта мамандығы бойынша жұмыс табады. Яғни адал еңбек адамды ғана емес, тұтас өмірін алға бастырады.
Qarnyń toıar tilenbeı.