Елді сөкпе, кенді төкпе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал елдің, жұрттың абыройын орынсыз жамандамауды ескертеді. «Елді сөкпе» дегені — өз халқыңды, ортаңды, бірлігіңді тілге тиек етіп, кемсітпе, қадірін түсірме деген ой. «Кенді төкпе» деген сөз тура мағынада қазына-қымбат нәрсені шашпау дегенді білдірсе, астарлы мағынада барды бағалап, ысырап етпе, қолдағы құндыны жоғалтпа деген өнеге береді. Яғни мақал адамды құр сөзбен де, әрекетпен де өз елінің, өз ырысының қадірін кетірмеуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ел» — халықтың өзі, оның намысы мен бірлігі. Ал «кен» — жер астындағы асыл қазына сияқты бағалы дүние, байлық, мүмкіндік, ырыс. «Төгу» сөзі сол қазынаны орынсыз шашу, қадірін білмеу бейнесін жасайды. Осы екі образ арқылы мақал елді де, байлықты да сақтаудың, құрметтеудің маңызын айқын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгін бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не күнделікті сөз арасында өз халқыңды, еліңді кемсітуге болмайтынын еске салады. Мысалы, бір адам «біздің елден ештеңе шықпайды» деп үнемі даттаса, оған осы мақалмен жауап беріп, елдің жақсысын көре білуге үндейді. Сол сияқты табысты да орынсыз шашпай, ұқыппен жұмсау керек екенін меңзейді.