Ел жағалай қонбаса,
Айдын шалқар көл жетім,
Қаптай көшкен елі жоқ,
Құлазыған жер жетім.

Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел мен жұрттың қадірін, бірліктің өмірдегі орнын терең білдіреді. Егер ел қоныстанып, тіршілік қылмаса, кең, көркем көлдің өзі де қадірсіз болып қалады; ал қаптап көшкен, қоныс тепкен елі жоқ жер қаңырап, жетімсірейді. Яғни жердің көркі де, берекесі де адаммен, халықпен бірге көрінеді.

Образдар мен теңеулер
Мұнда «айдын шалқар көл» — табиғаты әсем, кең де мол ырыстың белгісі. Бірақ оны «жетім» деуі — халықсыз, иесіз қалған жердің мәні жоғалатынын көрсететін астарлы ой. «Қаптай көшкен елі жоқ» дегені — көпшілік қауымның, елдің көш-қонысы, тіршілігі жерге жан беретінін аңғартады. «Құлазыған жер жетім» — иесіз қалған мекеннің бос, көңілсіз күйін бейнелейді.

Қазіргі өмірде
Бұл мақал туған жерді, ауылды, елді қадірлеуге үндейді. Қазір де адамдар ауылдан көшіп кетсе, мектеп жабылып, үй-жай босап, елді мекеннің берекесі азаяды. Мысалы, бір ауылда жастар тұрақтап, еңбек етіп, шаруаны дамытса, сол жер қайта жанданып, көркейеді. Сондықтан мақал елдің жерге беретін мәні жердің өзінен де қымбат екенін еске салады.