Ел қадірін білмеген - занталақ,
Көл қадірін білмеген - дуадақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал елдің де, жердің де, тіршіліктің де қадірін білмеген адамды сынайды. Тура мағынасында айтсақ, елді менсінбеген, оның берекесін түсінбеген жаннан пайда жоқ деген ой бар. Астарлы мағынасы — туған жұртты, ел бірлігін, ортақ құндылықты бағаламаған адамның мінезі жұтаң, ойы таяз болады. Мұнда «қадірін білу» тек мақтау емес, сыйлау, қорғау, қажет кезде жаныңды салу дегенді білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Ел» — халық, туған жер, ортақ тіршілік, бірлік нышаны. «Көл» — молшылық, ырыс, өмір нәрі, табиғаттың берекелі кеңістігі. Ал «занталақ» пен «дуадақ» — жұртқа сіңбейтін, бойкүйез, мән-мағынасы аз адамды әжуалау үшін қолданылған бейнелі сөздер. Яғни қадірді білмеген жанды қадірсіз құсқа теңеп, ойдың өткірлігін күшейтеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, туған ауылын менсінбей, елге пайдасын тигізбей, тек өз қамын күйттеген адамға осы сөзді айтуға болады. Сондай-ақ табиғатты ысырап ететін, су мен жердің құнын түсінбейтін кісілерге де сабақ боларлық ой бар: бардың бағасын білмегеннің ертеңі бұлыңғыр.
Kól qadirin bilmegen - dýadaq.