Ел бұзылса, шайтан өрнек салады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел ішінде береке кетіп, ынтымақ бұзылса, жамандықтың жолы ашылады дегенді білдіреді. Тура мағынасында «ел бұзылу» — жұрттың арасына іріткі түсуі, тәртіптің әлсіреуі. Астарлы мағынасында бірлік жоғалған жерде өсек, алауыздық, арам пиғыл күшейіп, халықты тура жолдан тайдыру оңай болатыны айтылған. Яғни елдің ішкі берекесі бұзылса, сыртқы зиян келтіру де жеңілдейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шайтан» — жамандықтың, арамдықтың, азғырудың бейнесі. «Өрнек салады» деген тіркес жаман ниет адамның ойына, ісіне теріс із қалдырады дегенді аңғартады. Бұл жерде шайтан нақты кейіпкер емес, ел ішіндегі бүлік, қулық, қаскөйлік секілді жаман күштердің символы ретінде алынған. Өрнек сөзінің қолданылуы да әсерлі: жақсы шеберлік емес, керісінше, теріс бағыттағы «із» қалдыруды меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымда, отбасында, қоғамда татулық сақтаудың маңызын еске салады. Мысалы, бір мекемеде қызметкерлер бір-бірімен жауласып, өсек тарата бастаса, жұмыс та тоқырап, ортақ мақсат бұзылады. Сондайда бұл мақал «бірлік кетсе, береке кетеді» деген ескерту ретінде айтылады.