Ел айырылса көбіне,
Жол айырылса кеңіне.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел ішіндегі бірлік бұзылса, ортақ күш те, ортақ бағыт та әлсірейтінін аңғартады. Тура мағынада — ел екіге жарылса, көптің берекесі кетеді; ал жол айырылса, кең, ашық жолды таңдау керек деген ой бар. Астарлы мағынасы — адам да, қауым да қиын сәтте тартысқа ермей, кең пейілге, сабырлы ойға, дұрыс бағытқа бет бұруы қажет. Бірлік кеткен жерде іс оңбайды, ал кеңдік бар жерде шешім де, мүмкіндік те көп болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ел» — халықтың ынтымағы мен татулығының бейнесі. «Айрылса» сөзі бөліну, алауыздық, бағыттан жаңылу мәнін береді. «Көбі» — көпшілікке ортақ ауырлық, жікке бөлінген жұрттың әлсіздігі. Ал «жол» — өмір жолы, таңдау, мақсатқа жететін бағыт. «Кеңіне» дегені тек кең жол емес, кең ой, кең пейіл, тартыстан гөрі дұрыс шешімге келу дегенді білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды ұжымда, отбасында не қоғамда келіспеушілік туған кезде қолдануға болады. Мысалы, жұмыс орнында қызметкерлер екі топқа бөлініп, ортақ істі кешеуілдетсе, үлкендер «ел айырылса көбіне» деп, бірлікке шақырады. Яғни мәселені ушықтырмай, кеңесіп, ортақ шешім табу керек деген ескерту айтылады.
Jol aıyrylsa keńine.