Егіннің жайын еккен білер,
Арбаның жайын жеккен білер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — егін еккен адам ғана егіннің қалай өсетінін, күтімін, машақатын жақсы біледі; арба жеккен адам ғана арбаның жүрісі мен күйін түсінеді. Астарлы мағынасы — кез келген істің шынайы жайын оны істеп көрген, соның тауқыметін тартқан адам ғана терең ұғады. Сырттан қарап баға беру оңай, ал істің ауыр-жеңілін, пайда-зиянын тәжірибе ғана танытады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «егін» — еңбек пен шаруаның бейнесі, ал «арба» — тіршілік жолындағы ауыр жұмыс пен міндеттің символы. «Еккен» және «жеккен» деген сөздер істің иесін, жауапкершілікті адамды көрсетеді. Яғни халық тәжірибені, көзбен көруді емес, істің ішінде жүруді жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал мамандық, кәсіп, отбасы, тәрбие сияқты салаларға да сай келеді. Мысалы, бала тәрбиесін сырттай сынай беретін адамға ата-ана: «Баланың мінезін, күнделікті машақатын ата-ана ғана біледі» деп осы мақалдың мәнін еске сала алады. Бұл сөз басқаның еңбегін түсініп, орынсыз сын айтпауға үйретеді.
Arbanyń jaıyn jekken biler.