Дауылпаз деген құс болады,
Дауысы жер жарады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда бір құстың қатты даусын суреттейді. Астарлы мағынасы — даусы зор, сөзі өткір, айтары салмақты адамды бейнелеу. Кейде бір кісінің сөзі көптің назарын аударып, әсері күшті болады. Бірақ мұнда тек қатты сөйлеу емес, сөздің қуаты, беделі мен ықпалы меңзеледі. Яғни, шын мәнді сөз айтқан адам алыстан-ақ танылып, елге естіледі.
Образдар мен теңеулер
«Дауылпаз» — далада дауысы алыстан жететін құс. «Дауысы жер жарады» деген тіркес оның үнін әсірелеп, өте күшті, жаңғырған дыбыс ретінде көрсетеді. Бұл — қазақтың бейнелі сөйлеу тәсілі. Мұнда құстың даусы арқылы адамның үнді, батыл, өктем немесе беделді болмысы сипатталады. Образ тыңдаушыға әсерлі ой қалдыру үшін қолданылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көп сөйлеп, сөзі өтімді немесе мінберден анық, нық сөйлейтін адамға қатысты айтылады. Мысалы, жиналыста бір маман мәселені қысқа да дәл айтып, бәрінің ойын бір жерге тоғыстырса, жұрт «дауылпаздай даусы бар екен» деуі мүмкін. Бұл сөздің күшін және әсерлі сөйлеудің маңызын көрсетеді.
Daýysy jer jarady.