Ботаның көзіндей, шешеннің сөзіндей.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір нәрсенің өте сирек, өте көркем әрі бағалы екенін білдіреді. Тура мағынасында ботаның көзі үлкен, мөлдір, сүп-сүйкімді болып көрінеді, ал шешеннің сөзі — дәл, әсерлі, ойлы, салмақты болады. Астарлы мағынасында бір заттың не құбылыстың ерекше әдемілігін, нәзіктігін немесе құндылығын мақтап айту үшін қолданылады. Сондай-ақ, сөздің де, көріністің де өз орнында жарасымды, табиғи болуы бағалы екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ботаның көзі» — мөлдірлік, әдемілік, кіршіксіз тазалықтың бейнесі. Қазақ танымында ботаның жанары мейірім мен сүйкімділікті еске салады. Ал «шешеннің сөзі» — ойға қонымды, ұтқыр, дәл айтылған сөздің символы. Яғни, бұл теңеулер сыртқы сұлулық пен ішкі көркемдікті қатар бағалайды: біреуі көзге ұнап тұрса, біреуі құлаққа, көңілге ұнайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бір нәрсені өте сүйкімді, тартымды немесе шебер жасалғанын сипаттағанда айтылады. Мысалы, көпшілік алдында ойын анық, әсерлі жеткізген оқушыны көріп, «Сөзі ботаның көзіндей, шешеннің сөзіндей екен» деуге болады. Бұл — мақтау ғана емес, тілдің әсемдігі мен ойдың дәлдігін бағалау.