Бөлтірігін алма шуланның,
Шұрқан салар қораңа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырдың бөлтірігі өссе, ол өз тегіне тартып, қораға шапқыншылық жасауы мүмкін деген ой айтылады. Астарлы мағынасы: жау мінезді, зиянды адамның ұрпағы не тәрбиесі де қауіпті болуы ықтимал, сондықтан тектен, мінезден, ортадан сақ болу керек. Халық мұнда адам бойындағы жаман қасиет ұрпаққа, ортаға жұғатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бөлтірік» — әлі кішкентай болса да, болашақта қауіпті жыртқышқа айналатын тіршілік иесі. «Шулан» — қасқырдың жаман қыры, түз тағысының қомағай, жыртқыш табиғатының бейнесі. «Қораңа шұрқан салу» — тыныштықты бұзу, малға, елге, берекеге кесір келтіру дегенді білдіреді. Яғни қасқыр бейнесі арқылы опасыздық, қауіптілік, зиянкес мінез айқын суреттеледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал адам тәрбиесіне, ортаның әсеріне қатысты айтылады. Мысалы, ұрыс-керіске, қулыққа, зиянды әдетке бейім ортада жүрген баланың кейін сол мінезді қайталауы мүмкін деген ескерту ретінде қолданылады. Біреу «баланың ортасын дұрыс таңдаңдар» десе, осы мақалдың мәні сезіледі. Ол сақтыққа, алдын ала ойлауға шақырады.
Shurqan salar qorańa.