Болдырған ат болпақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — әбден болдырған, әбден қажыған ат бірден тыңайып кетпейді, бұрынғы қалпына келе салмайды деген сөз. Астарлы мағынасы да осыған жақын: қатты шаршаған, күйзеліске түскен, әлсіреген адамға да бірден күш-қуат қайтпайды. Кейде ауыр еңбек, ұзақ жол, қайғы-қасірет немесе созылмалы қиындық адамның да, істің де берекесін кетіреді. Сондықтан мұндай кезде асықпай, күтім жасап, сабырмен қалпына келтіру керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ат» — қазақ тіршілігіндегі ең жақын серік, еңбек пен қозғалыстың символы. «Болдырған» сөзі аттың шама-шарқы таусылып, шөгіп қалған күйін білдіреді. Ал «болпақ» — бұрынғыдай сергек, ширақ болмай, солғын тартып тұруын аңғартады. Яғни мақал адам жағдайын аттың күйі арқылы бейнелеп, қажудың ізсіз кетпейтінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал денсаулыққа, демалысқа, психологиялық күйге қатысты жиі айтылады. Мысалы, бірнеше ай бойы тынымсыз жұмыс істеп, ұйқысы бұзылған қызметкерге дереу үлкен жоба жүктеу дұрыс емес: алдымен демалып, қалпына келуі керек. Сонда ғана ол бұрынғыдай өнімді бола алады.