Бір тал кессең, он тал ек.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ағашты кессең, оның орнына он ағаш отырғыз деген сөз. Астарлы мағынасы — табиғатты аялап, жоғалтқанды тек өтеумен шектелмей, одан да көп игілік жасау керек деген ой. Яғни адам тек алуды емес, қайтаруды да білуі тиіс. Бұл — жауапкершілік, көрегендік және экологиялық санаға шақыратын нақыл.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бір тал» — бір ғана ағаш емес, кез келген табиғи байлықтың белгісі. «Он тал» — молайту, көбейту, орнын толтыру ғана емес, болашаққа қам жасау дегенді білдіреді. Ағаштың кесiлуі мен егiлуі арқылы халық өмір мен жойылу, ұқыптылық пен немқұрайдылықты қарсы қояды. Осы образ мақалдың тәрбиелік салмағын күшейтеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қоршаған ортаны қорғау, ағаш отырғызу, табиғатты ұқыпты пайдалану сияқты істерде жиі айтылады. Мысалы, бір көшеде ескі ағаш кесілсе, тұрғындар сол жерге бірнеше көшет отырғызып, айналаны көгалдандырады. Бұл — табиғатқа зиян келтірмеудің, келтірсең де орнын толтырудың дұрыс жолы.