Білсе - барымта, білмесе - қарымта.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істің мәнін білсең, оны барымта деп танып, дұрыс бағалайсың; білмесең, қарымта деп шатастырып, басқа қырынан қабылдайсың. Астарлы мағынасы — кез келген құбылыстың, сөздің не әрекеттің төркінін түсіну үшін білім мен тәжірибе қажет. Адам білмеген нәрсесін әділ бағалай алмайды, сондықтан дұрыс пайымдау үшін зерде, байқағыштық, өмірлік таным керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «барымта» мен «қарымта» — қазақы өмірден алынған ұғымдар. Барымта біреудің малын алып кету әрекетін білдірсе, қарымта — қайтарым, есесін өтеу дегенге жақын. Мақал осы екі сөзді қарама-қарсы қойып, білетін адам мен білмейтін адамның көзқарас айырмасын әсерлі көрсетеді. Яғни бір оқиғаға баға беру үшін сыртқы көрініс емес, ішкі мәні маңызды екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адамдардың ақпаратты үстірт қабылдап, тез шешім шығарғанда қолдануға болады. Мысалы, әлеуметтік желідегі бір жазбаны толық түсінбей жатып, біреу оны жамандық деп ойлайды, ал мәнін білетін адам оның астарында ескерту не қалжың жатқанын түсінеді. Сондықтан мақал ойланбай үкім айтпауға шақырады.