Батыр деген - барақ ит,
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал батырлық пен биліктің ел ішіндегі бағасын салыстырып көрсетеді. Тура мағынасында батырды көп жерде кездестіруге болатындай, ал би сияқты әділ шешен, елге ортақ сөз айтатын адамды табу қиын деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — күшпен көзге түсу оңай, ал ақылмен, әділдікпен, ел қамын ойлайтын тұлға болу өте сирек. Халық үшін батырдың ерлігі де, бидің даналығы да қажет, бірақ бидің орны ерекше екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
«Барақ ит» — жұрт арасында жиі ұшырасатын, көптің бірі деген ұғымды білдіреді. Яғни батырды салыстыру үшін әдейі қарапайым, көп кездесетін бейне алынған. «Ақсары ат» — бағалы, сұлу, таңдаулы тұлпардың нышаны. Бұл биінің сирек туатын, қадірлі, салмақты адам екенін меңзейді. «Бүтін елге біреу» деген тіркес бидің бүкіл жұртқа ортақ, жалғыз дара тұлға екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал ел басқару, қоғамға пайдалы болу, сөздің салмағын сезіну туралы айтылады. Мысалы, бір ауылда көп адам батыл сөйлеп, әртүрлі ұсыныс айта алады, бірақ бәрін сабырмен тыңдап, әділ шешім шығаратын адам аз болады. Сол кезде халық дәл осындай ойды еске алады: тек күшті болу аз, ақыл мен әділдік те керек.
Eki qatynnyń biri tabatyn.
Bı degen - aqsary at,
Bútin elge bireý tabatyn.