Баталы құл арымас,
Батасыз құл жарымас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — батасы бар адам кемімейді, жолы ашық болады; ал батасыз, яғни ақ тілек, ізгі дұға, қолдау көрмеген адам толық кемеліне келе алмайды. Астарлы мағынасы — адамның өмірі тек өз еңбегіне емес, үлкеннің батасына, елдің алғысына, жақсы тілек пен рухани демеуге де байланысты. «Ар» сөзі мұнда адамдық қадір, бедел, намыс мағынасын береді: баталы адам жұрт алдында сыйлы, ісі берекелі болады. Ал «жарымас» дегені — кемдік көру, жолының толық ашылмауы.
Образдар мен теңеулер
«Құл» сөзі бұл жерде кедейлікті немесе төмен жағдайды емес, қарапайым пендені білдіреді. «Бата» — халықтың ақ тілегі, игі батасы, рухани қорғаны. Яғни, батаны адамға күш беретін көрінбейтін демеу ретінде суреттейді. Мақалда батаның өзі бір ырыс, бір қорған секілді бейнеленеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үлкендердің тілегін қадірлеу, істі алғыс пен ақ ниетпен бастау керек екенін еске салады. Мысалы, жас жұбайлар шаңырақ көтергенде ата-әжесінің батасын алып барса, жұрт оны жақсы ырым, берекенің бастауы деп біледі.
Batasyz qul jarymas.