Бас аяқтан ақыл сұрамайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр нәрсенің өз орны, өз міндеті бар екенін білдіреді. Тура мағынасында, адамның басы аяқтан ақыл сұрамайды: өйткені бас – ойлайтын, шешім қабылдайтын мүше, ал аяқ – тек қозғалыс құралы. Астарлы мағынасы да осыған саяды: білімі, тәжірибесі, қабілеті жоғары адам өзінен төмен не өзіне сай келмейтін жерден кеңес күтпейді. Сондай-ақ, бір істі атқарғанда ақылға жүгініп, жөн білетін кісіден сұрау керектігін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бас» – ақыл, сана, парасаттың белгісі. «Аяқ» – атқарушы, төмен қызметтегі, ойдан гөрі іске бейім мүшенің бейнесі. Халық осы екі образ арқылы адам бойындағы қабілет айырмасын әсерлі жеткізген. Яғни бас аяқтан ақыл сұрамайтыны сияқты, үлкен істі кіші орындаудан немесе білмейтін жерден бастау дұрыс емес деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал мамандық пен тәжірибе таңдауда жиі қолданылады. Мысалы, күрделі техниканы жөндегенде оны білмейтін адамнан емес, шеберден кеңес алған дұрыс. Сол сияқты, өмірлік маңызды шешімде өз саласының маманына жүгіну қажет екенін еске салады.