Балық - көлге, бақа - шөлге.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр нәрсенің өзіне лайық, табиғатына сай жері бар екенін білдіреді. Балықтың тіршілігі көлде, су ішінде болады; ал бақа шөлде емес, суға жақын жерде өмір сүргенімен, мұнда қарама-қарсы қою арқылы «әркімнің өз орны бар» деген ой астарланып тұр. Тура мағынасы — тіршілік иелері өзіне қолайлы ортада ғана өмір сүре алады. Астарлы мағынасы — адам да өз қабілетіне, мінезіне, жағдайына сәйкес ортада болып, өзіне жат іске ұмтылмай, орнын табуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «балық» — суға, еркіндікке, табиғи ортаға бейім жанның бейнесі. «Көл» — кеңдік, тыныс, өмір өрісі. «Бақа» — әр ортаға бейімделе бермейтін, бірақ өз жайын білетін тіршілік иесі. «Шөл» — қолайсыздық, сәйкессіз орта деген ұғымды күшейтеді. Осы образдар арқылы мақал адамға өз мүмкіндігін тануды, орынсыз талпыныстан сақтануды ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды мамандық пен орта таңдауда ойлылыққа шақырады. Мысалы, сурет салуға бейімі бар адамды тек есепке зорлап әкелу дұрыс болмайды; ол өз қабілетіне сай салада табысқа жете алады. Яғни әркім өз «көлін» тапса, ісі де өнеді.