Байтал шауып бәйге алмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Байтал шауып бәйге алмас деген мақалдың тура мағынасы — жүйрікке жатпайтын байталдың үлкен жарыста алдына жан салмауы. Астарлы мағынасы — табиғатынан, қабілетінен не дайындығынан кем адамнан немесе әлсіз істен үлкен нәтиже күту қиын. Бұл мақал біреуді кемсіту үшін емес, әр істің өз лайығы, өз шамасы болатынын ескерту үшін айтылады. Сонымен бірге адам еңбексіз, машықсыз, тәжірибесіз болса, биік мақсатқа жете алмайтынын ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «байтал» — жас, желісі толық қалыптаспаған, бәйгеге жарай бермейтін жылқының бейнесі. Ал «бәйге» — ел ішіндегі ең жоғары сын, үлкен мақсат, зор жетістік. Байтал мен бәйге арасындағы қайшылық арқылы халық «қолдан келмейтін істі зорлап істеу нәтиже бермейді» деген ойды әсерлі жеткізген. Бұл жерде жылқы образы адам қабілетімен салыстырылып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста, спортта немесе кәсіпте шаманы дұрыс бағалауға қолданылуы мүмкін. Мысалы, дайындығы аз адамды бірден күрделі жобаның жетекшісі ету қиындық тудырады. Яғни, табысқа жету үшін қабілет, тәжірибе және дайындық қажет екенін еске салады.