Байға жағынамын деп,
Жарлының зықы шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреуге ұнау, соның көңілін табу үшін екінші біреуге қиянат жасауға болмайтынын ескертеді. Тура мағынасында, байдың алдында жағыну үшін жарлыға ауыртпалық түсіп, оның мазасы кетеді. Астарлы мағынасы — үстем, ықпалды адамға жалтақтап, қарапайым, әлсіз кісіге әділетсіздік көрсету адамгершілікке жат. Халық мұнда әділдік пен теңдікті жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бай» — дәулетті, билігі бар адамды, ал «жарлы» — тұрмысы төмен, қорғансыз жанды білдіреді. «Жағынамын» сөзі — орынсыз жалпақшешейлік, көлгірсу, пайда үшін иілу деген мағынада. «Зықы шығу» — қатты мезі болу, әбден шаршау, қиналу дегенді аңғартады. Яғни образдар арқылы әлсіздің есебінен бедел жинаудың дұрыс еместігі көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал басшысына жағыну үшін қатардағы қызметкерді орынсыз жұмысқа жегетін адамға да қатысты айтылады. Мысалы, біреу жетекшісіне жақсы көріну үшін әріптесіне тиесілі істі күштеп мойнына артып қойса, осы мақал орынды ескерту болады. Ол адамды әділ болуға, біреудің есебінен пайда іздемеуге шақырады.
Jarlynyń zyqy shyǵady.