Азу тісі қаладай:
жабуы жамшыдай,
құйрығы қамшыдай,
бура сойған не сұмдық!
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай алып, айбарлы көрінгенмен, іші қауіпті, мінезі қатерлі адамды не құбылысты әшкерелейді. «Азу тісі қаладай» дегені — оның айбаты ірі, тісі мықты, күшті көрінеді деген бейне. Бірақ астарында: түрі қорқынышты болғанымен, ниеті де, ісі де сұмдық, зиян келтіруге бейім деген ескерту бар. Мақал адамды сыртқы кескінге ғана сенбеуге, ішкі болмысына қарауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қаладай» сөзі — өте үлкен, зор деген әсірелеу. «Жабуы жамшыдай» — жан-жағын қаптаған қалың, ауыр жабынды меңзейді. «Құйрығы қамшыдай» — өткір, шапшаң, бір ұрғанда әсері күшті деген ұғымды береді. Ал «бура сойған не сұмдық» деген тіркес оқиғаның шектен тыс сұмпайы, үрейлі екенін көрсетеді. Бүкіл бейнелер бір нәрсенің түрі ірі болғанымен, қауіпі одан да үлкен екенін танытады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды мінезі қатал, сөзі ауыр, айналасына қысым жасайтын адамға қатысты қолдануға болады. Мысалы, бір адам сырттай байсалды көрінгенімен, басқаларды орынсыз қорқытып, дөрекі сөйлесе, жұрт оның жайын осы мақалмен сипаттауы мүмкін. Яғни, бұл сөз сақ болуға, әр адамның шын бейнесін байқауға үндейді.
jabýy jamshydaı,
quıryǵy qamshydaı,
býra soıǵan ne sumdyq!