Ауруда шаншу жаман,
Сөзде қаңқу жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның басына келген дерттің де, тілден шыққан өсек пен ғайбаттың да жанына бата түсетінін ескертеді. Тура мағынасында, шаншу — денедегі ауырсыну, ал қаңқу — біреуді сыртынан сөз қылып, жаманатқа қалдыру. Астарлы мағынасы: ауру денені әлсіретсе, жаман сөз көңілді жаралайды, абыройды түсіреді. Сондықтан тілге абай болып, біреудің намысына тимеу керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шаншу» — күтпеген, өткір ауырсынудың бейнесі. Ол адамның әлсіз күйін көрсетеді. Ал «қаңқу» — желдей есіп жүретін, дәлелі жоқ өсек, бос сөз. Халық оны аурудың шаншуымен қатар қою арқылы сөздің де адамға ауыр соғатынын аңғартады. Яғни денедегі жара мен тілден тиген жараның екеуі де жанды қинайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не аралас ортада өте орынды айтылады. Біреуді тексерілмеген сөзбен қаралау, жалған ақпарат тарату адамның беделіне нұқсан келтіреді. Мысалы, әріптес туралы дәлелсіз өсек айтса, ол адамның көңілі түсіп, ұжымдағы сыйластық бұзылады. Сондықтан әр сөзді ойланып айту қажет.
Sózde qańqý jaman.