Ашу арындайды,
Ақыл артынан аяңдайды.
Aqyl artynan aıańdaıdy.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам ашуға ерік берсе, ісі де, сөзі де шалт шығып, шектен асып кететінін білдіреді. Ал ақыл бірден алға ұмтылмай, бәрін таразылап, сабырмен соңынан келеді. Тура мағынада ашу мен ақылдың жүріс-тұрысы салыстырылғандай көрінеді. Астарлы мағынасы — қызбалықпен істелген іс көбіне өкінішке апарады, ал ойланып әрекет ету дұрыс шешімге жеткізеді. Сондықтан адам ашуын тежеп, ақылға жүгінуге тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «арындайды» сөзі ашудың екпінін, ызақорлықтың желдей ұйытқып, тез бас салатын мінезін көрсетеді. «Аяңдайды» сөзі ақылдың баяу, бірақ сенімді қимылын бейнелейді. Яғни ашу — шапшаң, ақыл — байыпты. Бұл қарсы қою арқылы халық сабырдың күшін, ойлылықтың құндылығын анық жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұрыс-керіс, әлеуметтік желідегі даулы пікір немесе жұмыстағы қызу сәттерде өте орынды айтылады. Мысалы, бір адам ашумен чатқа дөрекі жауап жазбақ болғанда, жақыны «алдымен сабыр қыл, ақыл артынан аяңдайды» деп тоқтата алады. Сонда адам асығыс шешімнің орнына салқынқандылықты таңдайды.