Аштан өлген кісінің моласы жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — аштықтан қаза болған адамға мола да тұрғызылмауы мүмкін деген ауыр шындықты білдіреді. Астарлы мағынасы — аштық адамның өмірін ғана емес, оның артында қалатын ізі мен ел жадындағы орнын да өшіріп жіберетін сұмдық қасірет екенін ескертеді. Сонымен бірге бұл сөз тіршілік қамын ойламау, елдің тұрмысын түзеудің қаншалықты маңызды екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аштан өлу» — ең шегіне жеткен жоқшылықтың, шарасыздықтың бейнесі. «Мола» — адамның өмірден кейінгі белгісі, аты мен ізі. Яғни, моланың болмауы — тек өлімді емес, қайғының тым ауыр екенін, адам қадірінің тапталуын меңзейді. Халық осындай қысқа сөзбен ашаршылықтың зілін, өмірдің бағасын терең сездіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал аштықты тура мағынада емес, жалпы мұқтаждық пен тұрмыстық қиындықтың ауырлығын айту үшін қолданылады. Мысалы, әлеуметтік жағдайы төмен отбасыларға көмек көрсетудің маңызын түсіндіргенде: «Уақытында жәрдем берілмесе, аштан өлген кісінің моласы жоқ деген осы» деп ескерту айтуға болады.