Ас тасыса, қатығы төгілер,
Ашу тасыса, ақыл төгілер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Ас молайып, ыдысқа симай төгілсе, оның қисыны жоқ ысырапқа ұласатыны сияқты, адамның ашуы шегінен асып кетсе, ақыл-ойы да орнынан тайып, дұрыс шешім қабылдай алмай қалады. Мақал тура мағынасында да, астарлы мағынасында да шектен шықпауға үндейді. Яғни, тамақтың тасуы — берекенің ретсіз шашылуы болса, ашудың тасуы — сабыр мен парасаттың жоғалуы. Сондықтан адам қандай күйде болса да, өзін ұстай білуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ас» пен «қатық» — тұрмыс тіршілігінің, береке мен молшылықтың белгісі. «Тасу» сөзі бір нәрсенің шамадан тыс көбейіп, шегінен асуын білдіреді. Ал «ақыл төгілер» деген тіркес ашуға ерік берген адамның ойы шашылып, салмақты байламнан айырылатынын бейнелейді. Қатықтың төгілуі көзге көрінетін ысырап болса, ақылдың төгілуі — көзге көрінбейтін, бірақ одан да ауыр рухани шығын.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Мысалы, жұмыс орнында біреу қатты ашуланып, әріптесіне ауыр сөз айтса, кейін сол сөзі үшін өкініп қалуы мүмкін. Сол сәтте сабыр сақтаса, мәселені дұрыс шешер еді. Мақал адамға ашуға емес, ақылға ерік беруді ескертеді.
Ashý tasysa, aqyl tógiler.