Арыққа мінгенше, аяғыңа мін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — арыққа мінуге болмайтыны, яғни орынсыз, қисынсыз іске бармау керегі. Астарлы мағынасы — өзіңе зиян, пайдасыз, қауіпті немесе ұятты әрекеттен сақтан деген ескерту. Халық мұнда адамға ақылмен қимылдап, өз мүмкіндігін, абыройын және қауіпсіздігін ойлауды үйретеді. Кейде «аяғыңа мін» дегені — өз күшіңе, өз жүрісіңе сен, орынсыз әуре болма, оңай да дұрыс жолды таңда деген ойды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арық» — тар, қауіпті, жүруге ыңғайсыз жердің бейнесі. Ол өмірдегі қолайсыз, қисынсыз істі меңзейді. «Аяғыңа мін» деген тіркес те тура мағынада емес, бейнелі сөз: өзіңнің табиғи тірегіңе, өз қабілетіңе сүйен дегенді ұқтырады. Яғни халық бір нәрсені жөнсіз күшпен шешпей, ақылмен, ыңғаймен істеуді меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды орынсыз тәуекелге бармауды ескерткенде қолдануға болады. Мысалы, бір адам қарызға батып, қажетсіз қымбат телефон алып жатса, оған «Арыққа мінгенше, аяғыңа мін» деп, шамаңды біл, өз мүмкіндігіңе сай әрекет ет деп айтуға болады. Бұл сөз үнемшілдікке, ақылға және жауапкершілікке шақырады.