Артық сөйле, кем сөйле,
Таразыдай тең сөйле.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөзді орнымен айтуға үйретеді. Тура мағынасында «артық сөйлеме, кем сөйлеме» деп, сөйлеу мөлшерін сақтауды айтады. Астарлы мағынасында адам ойды шашыратпай, қажет жерінде ғана, анық әрі дәл сөйлеуі керек деген өнеге береді. Артық сөз — бос әуреге, орынсыз дау-дамайға, ал кем сөз — ойдың толық ашылмауына әкеледі. Сондықтан әр сөз таразыға салғандай өлшеніп айтылуы тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «таразыдай тең сөйле» деген бейне өте әсерлі. Таразы — әділ өлшейтін құрал, ол артық-кемді дәл көрсетеді. Сол сияқты адам сөзі де салмақты, шыншыл, байсалды болуы керек. Бұл теңеу сөздің қадірін, ойдың нақтылығын және тіл мәдениетін танытады. Мақал сөйлеудің тек көптігін емес, сапасын жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл нақыл әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста, көпшілік алдында сөйлегенде маңызды. Мысалы, жиналыста бір адам ұзақ-сонар, қажетсіз сөзбен уақыт алса, ал екіншісі ойын қысқа, нақты әрі түсінікті жеткізсе, тыңдаушыға сол пайдалы болады. Сондықтан бұл мақал кез келген адамды ойланып, мәдениетті сөйлеуге шақырады.
Tarazydaı teń sóıle.