Арғымақ жалсыз, ер малсыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Арғымақ жалсыз болмайтыны сияқты, ер азамат та малсыз, яғни тірлікке сүйенер ырыс-дәулетсіз, шаруасыз өмір сүре алмайды. Мақал тура мағынасында жылқының жалсыз, адамның малсыз болуы мүмкін еместігін айтқандай көрінгенімен, астарында ердің абыройы мен өмірдің берекесі тек күшпен емес, дәулетпен, еңбектің жемісімен, тұрмыстың қамымен де өлшенетіні жатыр. Қазақ танымында мал — күнкөрістің, еркін қимылдың, елге қызмет етудің тірегі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы арғымақ — жүйрік, мәртебелі жылқының бейнесі. Оның жалы — сәні, көркі, табиғи болмысы. Ал ер — ел қорғаны, отбасының асыраушысы, жауапты тұлға. Мал сөзі тек төрт түлікті емес, жалпы ырыс, дәулет, тұрмыстық негізді білдіреді. Яғни жылқы мен ер адам салыстырылып, екеуінің де өзіне лайық тірегі болатыны астарланады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға тек атақ не бедел жеткіліксіз екенін, тіршілікке нақты негіз керек екенін еске салады. Мысалы, жас жігіт жақсы білім алып, жұмыс істеп, табыс таппаса, өзінің де, отбасының да қажетін өтеуі қиын болады. Сондықтан мақал еңбекке, кәсіпке, жауапкершілікке үндейді.