Ақымақтың ақылы білегінде,
Ақылдының ақылы жүрегінде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылдың адамның қай жеріне, яғни қандай қасиетіне сүйенетінін салыстырып тұр. Ақымақ адам күшке, зорлыққа, білектің қуатына сенеді; мәселені оймен емес, күшпен шешкісі келеді. Ал ақылды адам жүрегіне, яғни сабыр, мейірім, ар-ождан, парасатқа сүйенеді. Астарлы мағынасы — шынайы даналық тек білімде емес, адамдық мінезде, сабырлы ойда және жан тазалығында.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы білегінде сөзі күшті, өктемдікті, асығыс әрекетті білдіреді. Бұл — өз пікірін зорлықпен өткізетін адамның бейнесі. Ал жүрегінде сөзі мейірім, түсінік, терең ой, адамгершілік ұғымдарын танытады. Қазақ танымында жүрек — тек сезім мүшесі емес, кісілік пен парасаттың мекені. Сондықтан бұл қарама-қарсылық ақыл мен күштің айырмасын айқын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал адамдардың қарым-қатынасында, жұмыста, отбасында өте орынды қолданылады. Біреу дау-дамайды айқаймен, қысыммен шешкісі келсе, ал екіншісі сабырмен сөйлесіп, ортақ шешім іздесе, осы мақал еске түседі. Мысалы, екі әріптес келіспей қалғанда, ақылды адам ашуға ермей, мәселені байыппен талқылайды. Сол арқылы ол жүрекке салмақ салған парасаттың күштен де биік екенін көрсетеді.
Aqyldynyń aqyly júreginde.