Ақымақ ойбай салар,
Ақылды ойға қалар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалда ақымақ пен ақылды адамның іс-әрекеті салыстырылады. Ақымақ адам қандай да бір қиындыққа немесе сәтсіздікке тап болса, ойланбай, даурығып, «ойбайлап» асығыс шу көтереді. Ал ақылды адам сыртқа көп дау шығармай, оқиғаның мәнін терең ойлап, сабырмен шешім іздейді. Яғни, мақал ақылсыздықтың белгісі — желікпе мінез, ал парасаттың белгісі — ойға тоқтау екенін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ойбай салар» тіркесі — байбалам, уайым, даурығу, сабырсыздықтың бейнесі. Ол адамның ашуға еріп, мәселені ушықтырып жіберетінін көрсетеді. Ал «ойға қалар» — үнсіз қалып, салмақпен толғану, істің себебі мен салдарын таразылау дегенді білдіреді. Осы екі образ арқылы халық ақыл мен сабырды жоғары қояды, ал асығыстық пен дарақылықты құптамайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалны жұмыста, оқуда немесе тұрмыста асығыс шешім қабылдайтын адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, студент емтиханнан төмен баға алғанда бірден кінә іздеп, шу шығарса, бұл — «ойбай салар» мінез. Ал басқа студент қателігін талдап, келесіде қалай дұрыстауды ойласа, ол — «ойға қалар» адам. Мақал осылайша сабыр мен ойланудың қадірін үйретеді.
Aqyldy oıǵa qalar.