Ақыл - алтын сандық,
Адамына қарай ашылар.
Adamyna qaraı ashylar.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылдың өте бағалы қазына екенін білдіреді. «Алтын сандық» — сырт көзге жабық, ішінде асыл дүние сақталған қымбат қорап. Сол сияқты ақыл да кез келген адамға бірдей ашыла бермейді: оны түсінетін, қадірлейтін, орнымен қолдана білетін жанға ғана пайдасы тиеді. Астарлы мағынасы — ақылды адамның сөзін, кеңесін бәрі бірдей дұрыс қабылдай алмайды; адамның өз деңгейі, ниеті, тәрбиесі ақылдың ашылуына әсер етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «алтын сандық» — адамның ой-санасындағы терең білім, тәжірибе, парасаттың белгісі. Ал «адамына қарай ашылар» дегені — ақылдың кілті бардай, оны тек лайықты адам ғана аша алатынын меңзейді. Яғни ақыл — қымбат дүние, бірақ оның шынайы мәні оны ұққан кісінің қолында көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал білімді, парасатты адамды тыңдау керегін еске салады. Мысалы, тәжірибелі ұстаздың немесе дәрігердің кеңесін кей адам бірден түсінбеуі мүмкін, ал ойланып тыңдаған адам одан үлкен пайда көреді. Сондықтан ақылды қадірлеу де, оны қабылдай білу де маңызды.