Айыр құйрық шаяннан,
Айыр тілді адам жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға тілін тия білу, орынсыз сөз айтпау керегін ескертеді. Тура мағынасында айыр құйрықты шаяннан сақтану керек болса, астарлы мағынада айыр тілді, яғни екіұшты сөйлейтін, өсек тарататын, араздық тудыратын адамнан сақ болу қажет деген ой жатыр. Мұндай адам сөзбен жарақат салады, сенімге сызат түсіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «айыр құйрық шаян» — қауіпті, шағып алатын жәндік. Ол сырттай шағын көрінгенімен, зияны бар. Ал «айыр тілді адам» — сөзі екі ұшты, бірде бір сөз айтып, бірде басқа сөйлейтін, шындықты бұрмалайтын кісі. Халық шаянның уын тілдің уына теңеп, жаман сөздің де жанға бататынын көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында абай сөйлеу керегін аңғартады. Мысалы, бір адам біреудің сөзін бұрмалап жеткізіп, екі жақты араздастырып жіберуі мүмкін. Сондықтан нақты, шын, байыпты сөйлеген дұрыс.
Aıyr tildi adam jaman.